İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan “İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu” 30 Haziran 2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işler ve işyerleri, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekilleri, çırak ve stajyerler de dahil olmak üzere tüm çalışanlara faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanacaktır. 

Kendi nam ve hesabına tek başına çalışanlar (yanında sigortalı işçi istihdam etmeksizin tek başına çalışan esnaf ve sanatkar) söz konusu Kanun’dan muaf tutulmuştur.

 

Tanımlar (Madde 3)

 

Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik

 

Çalışan: Kendi özel kanunlarındaki statülerine bakılmaksızın kamu veya özel işyerlerinde istihdam edilen gerçek kişiyi,

 

Çalışan temsilcisi: İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme, tedbir alınmasını isteme, tekliflerde bulunma ve benzeri konularda çalışanları temsil etmeye yetkili çalışanı,Destek elemanı: Asli görevinin yanında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda özel olarak görevlendirilmiş uygun donanım ve yeterli eğitime sahip kişiyi, Eğitim kurumu: İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personelinin eğitimlerini vermek üzere Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşlarını, üniversiteleri ve Türk Ticaret Kanununa göre faaliyet gösteren şirketler tarafından kurulan müesseseleri,Genç çalışan: Onbeş yaşını bitirmiş ancak onsekiz yaşını doldurmamış çalışanı,İş güvenliği uzmanı:  Usul ve esasları yönetmelikle belirlenen, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip, Bakanlık ve ilgili kuruluşlarında çalışma hayatını denetleyen müfettişler ile mühendislik veya mimarlık eğitimi veren fakültelerin mezunları ileteknik elemanı, İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen özre uğratan olayı, İşveren: Çalışan istihdam eden gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları, İşyeri: Mal veya hizmet üretmek amacıyla maddi olan ve olmayan unsurlar ile çalışanın birlikte örgütlendiği, işverenin işyerinde ürettiği mal veya hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim altında örgütlenen işyerine bağlı yerler ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve mesleki eğitim yerleri ve avlu gibi diğer eklentiler ve araçları da içeren organizasyonu,İşyeri hekimi: İş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş, işyeri hekimliği belgesine sahip hekimi,İşyeri sağlık ve güvenlik birimi: İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan birimi,Konsey: Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyini,Kurul: İş sağlığı ve güvenliği kurulunu,Meslek hastalığı: Mesleki risklere maruziyet sonucu ortaya çıkan hastalığı,Ortak sağlık ve güvenlik birimi: Kamu kurum ve kuruluşları, organize sanayi bölgeleri ile Türk Ticaret Kanununa göre faaliyet gösteren şirketler tarafından, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak üzere kurulan gerekli donanım ve personele sahip olan ve Bakanlıkça yetkilendirilen birimi,Önleme: İşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümünü,Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini,Risk değerlendirmesi: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmaları,Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini,Tehlike sınıfı: İş sağlığı ve güvenliği açısından, yapılan işin özelliği, işin her safhasında kullanılan veya ortaya çıkan maddeler, iş ekipmanı, üretim yöntem ve şekilleri, çalışma ortam ve şartları ile ilgili diğer hususlar dikkate alınarak işyeri için belirlenen tehlike grubunu,Teknik eleman: Teknik öğretmen, fizikçi, kimyager ve biyolog unvanına sahip olanlar ile üniversitelerin iş sağlığı ve güvenliği programı mezunlarını,

 

İşyeri hemşiresi: 25/2/1954 tarihli ve 6283 sayılı Hemşirelik Kanununa göre hemşirelik mesleğini icra etmeye yetkili, iş sağlığı ve güvenliği alanında görev yapmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilmiş işyeri hemşireliği belgesine sahip hemşire/sağlık memurunu,ifade eder.

 

İŞVERENİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ:

 

 İşyeri tehlike sınıfları listesine göre, işyerinin tehlike sınıfı belirlenmelidir.

 

 İşyerinde risk değerlendirmesinin yapılması zorunludur. Yapılmış olan risk değerlendirmesi 

 

tehlike sınıfına göre; 

 

  Çok tehlikeli işyerlerinde 2 yılda, 

 

  Tehlikeli işyerlerinde 4 yılda,

 

  Az tehlikeli işyerlerinde ise 6 yılda bir yenilenir.

 

İşyerinin tamamını veya bir bölümünü etkiliyor olması göz önünde bulundurularak risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir. Örneğin: İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi durumunda (kısmen yenilenebilir.) İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması durumunda (tamamen yenilenir).

 

 İşveren tüm çalışanlarını, iş sağlığı ve güvenliği ile çalışma hayatına dair hak ve sorumlulukları hakkında bilgilendirmelidir.

 

 Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği konusunda; işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde veya yeni teknoloji uygulanması halinde, iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana işe dönüşünde çalışmaya başlamadan önce, herhangi bir sebeple altı aydan fazla süreyle işten uzak kalanlara tekrar işe başlatılmadan önce eğitim verilmelidir.

 

 Az tehlikeli işyerleri için en az 8 saat,

 

 Tehlikeli işyerleri için en az 12 saat,

 

 Çok tehlikeli işyerleri için en az 16 saat

 

olarak her çalışan için düzenlenir. Eğitimlerin periyodları:

 

 Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde üç yılda en az bir defa,

 

 Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde iki yılda en az bir defa,

 

 Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde yılda en az bir defa verilir.

 

Mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgeleyemeyenler çalıştırılamaz. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde; yapılacak işlerde karşılaşılacak sağlık ve güvenlik riskleri ile ilgili yeterli bilgi ve talimatları içeren eğitimin alındığına dair belge olmaksızın, başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanlar işe başlatılamaz.

 

 İşyerindeki çalışan sayısına göre, çalışan temsilcisi görevlendirilmelidir.

 

 Acil durum planları hazırlanmalı, yangınla mücadele ve ilk yardım konularında önlem alınmalıdır.

 

 İş kazalarının ve meslek hastalıklarının kaydı tutulmalı, gerekli incelemeler yapılarak ilgili raporlar düzenlenmelidir. İş kazalarının, belirlenen süre içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi gerekmektedir. 

 

 İş kazalarını kazadan sonraki 3 iş günü içinde,

 

 Sağlık hizmeti sunucuları veya işyeri hekimi tarafından kendisine bildirilen meslek hastalıklarını, öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirmek zorundadır.

 

 Ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlikenin meydana gelmesi durumunda çalışanlar tahliye edilmelidir.

 

 Elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu altı aydan fazla süren işlerin yapıldığı tüm işyerlerinde, iş sağlığı ve güvenliği kurulu oluşturulmalıdır.

 

 Çalışanların, sağlık gözetimine tabi tutulmaları gerekmektedir. (Daha önce alınmış bulunan periyodik sağlık raporları süresi bitinceye kadar geçerlidir.) Ayrıca; Kanunun 6. maddesi yürürlüğe girene kadar, iş sağlığı ve güvenliği yönünden özellikli rapor niteliğinde olan işe giriş ve aralıklı sağlık muayeneleri, Kanun öncesinde olduğu gibi kamu sağlık hizmeti sunucuları tarafından düzenlenebilir. 

 

 50’den az çalışanı olan, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri,  1 Ocak 2014’den itibaren, 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri, 1 Temmuz 2016’dan itibaren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli görevlendirmek zorundadır. Bu hizmetin tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden ya da toplum sağlığı merkezlerinden hizmet alarak yerine getirebilirler. İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin görevlendirilmesine ilişkin zorunlu çalışma sürelerinin hesabında; 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ile 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki öğrenci statüsünde olan çırak ve stajyerlerin, toplam çalışan sayısına dahil edilmeyeceklerdir. (Diğer sağlık personelinden işverenin hizmet alma yükümlüğü; az tehlikeli ile tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için tamamen, çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için ise 1 ilâ 9 çalışanı olanlar için kaldırılmıştır.)

 

 Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinin, iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ile ilgili iş ve işlemleri İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nce (kayıt, takip ve izleme için) oluşturulan  “İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programına (İSG-KATİP)” girmeleri gerekmektedir. Sonrasında, İSG-KATİP sistemi üzerinden sözleşme yaparak iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personelinden hizmet alma yükümlülüğünü yerine getirmeleri gerekmektedir.

 

İş Güvenliği Uzmanlarının Görev Süreleri: 

 

 10’dan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, çalışan başına yılda en az 60 dakika.

 

  Diğer işyerlerinde:

 

 Az tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 6 dakika,       C Sınıfı Uzman,

 

 Tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 8 dakika,          B Sınıfı Uzman,

 

 Çok tehlikeli sınıfta yer alanlarda, çalışan başına ayda en az 12 dakika,   A Sınıfı Uzman görev yapacaktır.

 

İşyeri Hekimlerinin Görev Süreleri: 

 

 Az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, çalışan başına ayda en az            5 dakika,

 

 Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, çalışan başına ayda en az               10 dakika,

 

 Çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, çalışan başına ayda en az         15 dakika

  

görev yapacaktır.

 

İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin Desteklenmesi (Madde 7)

 

 Kamu kurum ve kuruluşları hariç, 10’dan az çalışanı olan çok tehlikeli ve tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinin iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yerine getirilmesinde, Bakanlık maddi destekte bulunacaktır. 10’dan az çalışanı bulunan, az tehlikeli sınıftaki işyerlerinin bu destekten yararlanmasına ise Bakanlar Kurulu karar verebilecektir. Desteğin uygulanmasında Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları esas alınacaktır.  Destek unsuru, iş kazası ve meslek hastalığı bakımından kısa vadeli sigorta kolları için toplanan primlerden kaynak aktarılmak suretiyle, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından finanse edilecektir. 

 

 Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için sağlanacak iş sağlığı ve güvenliği hizmet bedelinin sigortalı başına günlük miktarı, 16 yaşından büyük sigortalılar için belirlenen prime esas kazanç alt sınırının günlük tutarının sırasıyla %1,4 ve %1,6’sı olacaktır.

 

Çalışanların Yükümlülükleri (Madde 19)

 

 Üretim araçlarını doğru kullanma yükümlülüğü,

 

 Kendisinin ve çalışma arkadaşlarının sağlık ve güvenliklerini tehlikeye düşürmeme yükümlülüğü, 

 

 Kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımları doğru kullanma ve koruma yükümlülüğü,

 

 İşbirliği yapma yükümlülüğü,

 

 Ciddi ve yakın bir tehlike ile karşılaştıklarında ve koruma tedbirlerinde bir eksiklik gördüklerinde, 

 

işverene veya çalışan temsilcisine derhal haber verme yükümlülüğü vardır.